Jeśli Ci się spodobało, udostępnij

Świat się zmienia. Bynajmniej chcę dziś poruszać światowe problemy jak i sukcesy, w szczególności pisząc o ikonografii. Periodyzacja sztuki i określanie kiedy co się kończy jest dzisiaj przez specjalistów atakowane tak mocno, że używanie niektórych pojęć jest błędne. Trudno jednak nie zauważyć, że pod koniec XVIII i w początku XIX wieku sztuka się zmienia, co ksiądz Natanek określiłby słowami „Wiedz że coś się dzieje”. Dla tych młodszych nieznających fenomenu księdza zapraszam na youtube, a po wiedze o zmianach w sztuce, poniżej 😉

Podstawa naukowa

Mało osób które trafia na bloga wie, że prowadzi go historyk sztuki z papierami. Niniejszy tekst powstał w ramach odświeżenia sobie artykułu Jana Białostockiego pod tytułem Ikonografia romantyczna. Zawsze gdy piszę tekst posiłkuje się literaturą fachową, więc jakbyście pytali o polecenia czy książki to walcie jak w dym. Tymczasem przejdźmy do ikonografii!

Nowi święci i nowe religie.

Jeśli z czymś kojarzycie okres oświecenia to z pewnością są to dwie rzeczy. Zwiększenie stotności nauki oraz częściowe odejście od wiary. Nauka staje się pewnego rodzaju nową religią, empiryczne dochodzenie do tego co jest prawdą zaczyna być popularne. Najlepszym przykładem nadania pewnego rodzaju prymatu nauce są obrazy Josepha Wrighta z Derby, wykonane w latach 70 XVIII wieku.

Nauka

Obydwa płótna przedstawiają nam eksperymenty. W tym ciemnym, nastrojowym obrazie, który może nam przypominać Carravaggia główne skrzypce nie gra, jak to było w wiekach wcześniejszych medytacja, modlitwa czy asceza. To co pochłania na nich ludzi to nauka, odkrywanie świata przez eksperyment. Naukowiec który przebija czwartą ścianę patrząc na nas aż stara się byśmy z nim odkrywali prawa natury.

Joseph Wright of Derby, Eksperyment z ptakiem i pompą próżniową.

Joseph Wright of Derby, Eksperyment z ptakiem i pompą próżniową.

 

Joseph Wright of Derby, Dwóch chłopców z pęcherzem

Joseph Wright of Derby, Dwóch chłopców z pęcherzem

Benjamin West, Benjamin Franklin łapiący pioruny z nieba, 1816

Benjamin West, Benjamin Franklin łapiący pioruny z nieba, 1816

Innym ciekawym przykładem potwierdzającym tezę przejęcia przez nauki prymatu religijnego jest obraz Benjamina Westa z roku 1816 w którym przedstawił Benjamina Franklina łapiącego pioruny. Gdyby nie to, że wiemy kim jest postać nie łatwo byłoby osądzić, że to nie jest obraz religijny. Aniołki dopełniają wyobrażenie świętego (a zasadniczo nie-świętego)!

Władza

Nauka należy do jednej z dziedzin, którym nadaje się nowy wymiar i sens w sztuce. Innym przykładem sakralizacji są przywódcy, generałowie i politycy. koniec XVIII i początek XIX wieku to też moment, w którym rodzi się nowe pojęcia państwa jak i nowe pojęcie władzy. Rewolucja francuska czy rewolucja amerykańska doskonale dopełniają obraz zmian.

Najlepszym przykładem tego jest Śmierć generała Wolffe’a autorstwa Benjamina Westa z roku 1770. Postać tytułowego bohatera jak i całe otoczenie powinno od razu Wam podrzucić myśl o Piecie, wyobrażeniu umierającego Chrystusa na rękach Marii.  Dla przykładu poniżej rzeźba Piety XVII wiecznej.

Pieta autorstwa Coustou z Notre Dame de Paris

Przykładem już zupełnie religijnego podchodzenia jest Apoteoza Napoleona Walentego Wańkowicza. Tutaj prymat delikatnie przesadzonej religijności jest widoczny najmocniej.

Walenty Wańkowicz, Apoteoza Napoleona.

Co do apoteozy to z czasem nabiera charakteru robotniczego. Najlepszym przykładem jest rycina Daumiera pod tytułem Massacre de la rue Transnonain gdzie przedstawił zamordowanego robotnika. Człowieka którego zabiła praca przedstawia zaś Vincenzo Velo w swojej rzeźbie. Ponownie w obu pracach widać nawiązanie do śmierci Chrystusa.

Sztuka

Inną jeszcze grupą stają się artyści. Odkrywanie sztuki i nadanie jej statusu religii. Najlepszym tego przykładem jest rycina Hansa Pforra gdzie Durer i Rafael, przedstawiciele sztuki włoskiej i niemieckiej (południowej i północnej) adorują Matkę Boską.

Innym ciekawym przykładem jest Apoteoza Homera Ingresa przy którym tłoczą się wszelacy wielcy ludzie.

Religia

Przy sztuce warto powiedzieć, że to nie objawia się tylko w malarstwie i rzeźbie. Muzea i opery stają się w społeczeństwie XIX wieku nowymi świątyniami. To widać chociażby po gmachu British Museum,który przypomina nam antyczną świątynie.

To nie jest tak, że chce was przekonać, iż te tematy zastąpiły religie. W żadnym wypadku! Po prostu istota nauki, polityki i sztuki wzrasta w XIX wieku. Na fali takich sytuacji artyści szukają sposobu by ująć nowe rzeczy w stare motywy. Tak więc mamy bohaterską śmierć generała lub robotnika, apoteozę dowódcy lub poety. To wszystko nowość. Wraz z czasem chętnie przywołam tutaj dwa przykładu sztuki religijnej.

Pierwszy to Ołtarz Deczyński Caspara Davida Friedricha. O nim pisałem w innym wpisie, dlatego zalinkuje teraz już ponad roczną relację:

Drezno – Portret miasta

Drezno Muzealnie

Ołtarz Deczyński

Drugi to obraz Chrystus na pustynii Iwana Kramskoja, reprezentanta pieriedwiżników o których kiedyś napiszę tekst. Tutaj mamy przedstawionego Jezusa jako myślącego samotnika, który pogrążony jest w zadumie. Ten obraz jest niemal tak człowieczy, że trudno mówić o nim w kategorii religii. To prawie jak Ostatnie kuszenie Chrystusa (nie czytałem książki ale oglądałem film).

Iwan Kramskoj, Chrystus na pustyni, 1872

 

Siła natury

Kolejnym elementem zmian jest przedstawianie natury. Ustalmy sobie jedno, walka z naturą z góry zawsze jest przegrana. No chyba że dorzucimy jeszcze trochę dwutlenku węgla do atmosfery (choć lepiej tego nie robić). Pejzaż w wieku XIX w końcu urywa się z ramki zwanej niskim gatunkiem, w który wsadzili go nowożytni akademicy. Pejzaż staje się nowego rodzaju religią bo odzwierciedla naturę. Człowiek wobec natury staje się maluczki, nieistotny, mamy tu pokaz walki z wielkimi siłami.

Caspar David Friedrich, Samotne drzewo

Öèôðîâàÿ ðåïðîäóêöèÿ íàõîäèòñÿ â èíòåðíåò-ìóçåå Gallerix.ru

Natura staje się więc nieuchwytnym żywiołem który targa losem ludzi.

 

Podsumowanie

To co tu widzieliście to próbka, mały wstęp. Chciałem zarysować jak zmieniały się te tematy. Przekształcano stare lub starano się stworzyć nowe. Gdy więc zaczniecie więcej kontestować sztukę XIX wieku, popatrzcie na jej temat jak bardzo się zmienia od tego do czego przywykliśmy w nowożytności czy średniowieczu.

Na koniec jeszcze jedna ciekawa rzecz. Personifikacja Niemiec czyli Germania. Niestety nie mogę nigdzie znaleźć ciekawego przedstawienia Polonii choć takie były.

Germania
*oil on cotton
*482 x 320 cm
*1848

 

 

 

 

O mnie

Mam na imię Wiktor i posiadam papiery na mówienie o sztuce. Pomysł na bloga wpadł mi nagle podczas wieczornego spaceru w wakacje. Od tego czasu zarzucam coraz częściej tekstami które mają przenosić w świat wszelkich uniesień.

Uwielbiam też uciec w naturę, poczytać dobrą książkę i słuchać muzykę nieswojego pokolenia. Ponadto uważam Roberta De Niro za najlepszego aktora wszech czasów.

Poza blogiem siedzę na facebooku

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *