Jeśli Ci się spodobało, udostępnij

Rzadko mam okazję pisać o artystach takich jak Čiurlionis. Gdy siadam do pisania tekstu o Mikalojusie Konstantinasie nie wiem w co ręce włożyć. Kompozytor, malarz, pisarz i poeta, który w swej twórczości szukał synergii pomiędzy wszystkimi wymienionymi elementami. Zainteresowany religijnością, mitologią, litewskością czy ezoteryką. Zapraszam Was do próby ujęcia twórczości najwybitniejsze litewskiego artysty.

Próbując zdefiniować twórczość Čiurlionisa

Nie będzie łatwo! Od razu zastrzegam tylko próbę zarysowania całej działalności. Zupełnie nie mam pojęcia o dokonaniach Čiurlionisa w muzyce (poza tym że szukał w niej motywów ludowych Litwy i miał inspirować się Chopinem). Słabo by mi szła próba opisania jego twórczości literackiej. Na świecie są jeszcze znawcy literatury i muzyki którzy Wam tą postać przybliżą. Ja zajmę się sztuką wizualną, oczywiście nie odcinając od dwóch wymienionych wyżej.

Kim był Mikalojus Konstantinas Čiurlionis? Zacznijmy od krótkiego biogramu. Urodził się 1875 roku na Litwie. Jego ojciec był organistą a matka służką na dworze. Kilkukrotnie zmieniali miejsce zamieszkania by w końcu zatrzymać się w Druskiennikach. Był najstarszym z dziewiątki dzieci. Już w wieku 5-6 lat potrafił sprawnie grać na fortepianie czy organach. Rodzina Čiurlionisa była bardzo umuzyczniona, w jego domu zawsze towarzyszyła mu muzyka.

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis

Jego talent został odkryty przez hrabiego Michała Ogińskiego, który zatrudnił nastoletniego Čiurlionisa w orkiestrze, a potem zafundował mu studia w Warszawie w Instytucie Muzycznym. Studia muzyczne kontynuował jeszcze w Lipsku, po czym wrócił do Warszawy, utrzymując się z lekcji gry na fortepianie. W roku 1904 zaczął studia na malarstwie w Warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych, pod kierunkiem mi.n. Ferdynanda Ruszczyca.

Istotnym momentem w twórczości Čiurlionisa był rok 1905, w którym decyduje się o powrocie na Litwę. Warto wspomnieć że Čiurlionis dopiero wtedy rozpoczął poszukiwać swojej tożsamości, uczył się Litewskiego, bo wcześniej używał głównie Polskiego. Poznał wtedy miłość swojego życia, Sofije Kymantaitė-Čiurlionienė, która skończyła literaturoznawstwo na Uniwersytecie Jagiellońskim, pobrali się roku 1909. W tym okresie szukał swojej tożsamości w wymiarze nie tylko narodowości, ale również duchowości. Chciał napisać operę litewską,  a także stworzyć nowy nurt sztuki litewskiej.

Wtedy rozpoczynają się problemy zdrowotne, schizofrenia a potem zapalenie płuc które starał się wyleczyć w zakładzie psychiatrycznym w Czerwonym Dworze. Młody Čiurlionis umiera w roku 1911, w wieku zaledwie 36 lat, pozostawiając po sobie wielką ilość dzieł. Śmierć w młodym wieku nie pozwoliła mu do końca rozwinąć skrzydeł.

Nieznajomość Čiurlionisa w kulturze

Zanim przejdziemy do omówienia najważniejszych inspiracji artysty, warto wspomnieć o tym że wciąż jest to malarz niedoceniany. Moje pierwsze zetknięcie z nim było w 2015 na trzeciej wystawie Čiurlionisa w Polsce. „Litewska Opowieść” zorganizowana przez MCK była wystawą zapadającą w pamięć i wzorem dobrze zorganizowanej wystawy.

Čiurlionis dość szybko wszedł na salony muzeum. Już w 1921 powstała jego galeria, potem przerobiona na Narodowe Muzeum Sztuki im. Čiurlionisa. Litwini szybko docenili rolę artysty. Problemy rozpoczęły się potem. Wchłonięty do ZSRR kraj narzucał jeszcze za okresu Stalina negatywne narracje na temat Čiurlionisa. Wraz z odwilżą w roku 1956 zmieniło się trochę to postrzeganie artysty, choć dalej było podporządkowane nomenklaturze Radzieckiej,  chociażby określeniu ludowości.

Ciekawym przypadkiem jest próba umieszczenia Čiurlionisa na wystawie Futurismo we Włoszech w roku 1985. Władze radzieckie nie zgodziły się na przewiezienie prac na wystawę (może nie rozumiejąc związku Litwina z ruchem europejskim?). Włosi po prostu pokazali reprodukcje, dając lekkiego prztyczka w nos.

Renesans świadomości istnienia Čiurlionisa następuje po upadki Związku Radzieckiego i odzyskaniu niepodległości Litwy. Od tego momentu Čiurlionis stał się bardziej rozpoznawalny, a jego udział w tworzeniu się nowych nurtów w sztuce, bardziej widoczny.

Dużo tu mówiłem o biogramie i o wystawianiu Čiurlionisa. Może nie było to najciekawsze w wielu punktach, ale zupełnie konieczne, jeśli chcemy zrozumieć malarstwo Litwina. Poniżej zamieszczam słów kilka o jego malarstwie, genialnym i duchowym.

Pierwiastki sztuki Čiurlionisa

Jak było już wspomniane wyżej, twórczość Čiurlionisa zawiera wiele pierwiastków budujących całość. Staram się je na potrzebę pokazania Wam rozszczepić na kilka. Rozpocznijmy od Litwomanii. Čiurlionis starał się budować tożsamość narodową u Litwinów przez sztukę. Najbardziej widocznym motywem w twórczości artysty jest obraz Pogoń w którym artysta wpisał tytułową pogoń. Sama architektura jest oczywiście pewnego rodzaju wizją, nie realnym odzwierciedleniem.

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Pogoń, 1909

Inspiracja Litwą sięga nie tylko gdy Čiurlionis odtwarza bajki czy podania ludowe. Widać je w obrazach o niesamowitej nastrojowości przedstawiające Litewskie cmentarze. Uwidaczniają one wszystko co cenię w tym artyście: duchowość bliską naturze zahaczającą o różne prądy, także ezoteryczne, poszukiwanie litewskiej tożsamości i przede wszystkim, rytm obrazów. Możemy je niemalże czytać jak nuty.

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Litewski Cmentarz, 1909

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Krzyże przydrożne na Żmudzi, 1909

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Groby, 1909

Wspomniane były też elementy magiczne, ezoteryczne. Tutaj ciekawym przykładem jest Ołtarz ofiarny, zwany czasem Zigguratem. Widać w nim żywe u Čiurlionisa zainteresowanie ezoteryką, magią antyku i wschodu. Podobnie motywy mieszał Szukalski, mieszając wątki Polskie z motywami sztuki dawnych ludów ameryki południowej. Widać bardziej lokalne motywy w obrazach Bajka o zamkuBajka królewska czy Bajka II która jest częścią tryptyku, niestety nie znalazłem legalnych ilustracji (zresztą te są też podłej jakości 🙁 ).

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Ołtarz ofiarny, 1909

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Bajka o zamku, 1909

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Bajka Królewska, 1909

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Bajka II, 1907

Warto wspomnieć o sonatach, choć nie będę pisał o muzyce (utwory artysty powinniście znaleźć w Internecie). Litwin namalował sporo cykli obrazowych Sonat. Niektóre to czysta synestezja, łączenie się kolorów i kształtów z dźwiękami.

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Sonata Wiosenna, Andante,1907

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Sonata Piramid, Scherzo

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Sonata Piramid, Allegro, 1907

Moim ulubionym obrazem jest Sonata nr.VI. Patrząc na nią ma się niemalże chęć podrywania do nieznanego uszom rytmu.

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Sonata VI, allegro, 1908.

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Sonata VI, allegro, 1908.

Mam nadzieje że wszystko powyżej opisane zgrywa się u Was w spójną całość. Ezoteryka z duchowością nakierowaną na naturę w której przygrywa rytm, a w tle tli się litewska opowieść!

Chyba udało mi się ująć całego ducha tego twórcy? Co nie?

To już tyle jak chodzi o przygodę z Mikalojusem Konstantinasem Čiurlionisem, choć mam nadzieje że Wasza się dopiero zaczyna. Ten zapomniany lekko poza Litwą artysta wymaga przybliżenia. Za jakiś czas wrzucę podcast o jednym obrazie artysty. Jedźcie na Kowno! (zobaczyć te dzieła!)

O mnie

Mam na imię Wiktor i posiadam papiery na mówienie o sztuce. Pomysł na bloga wpadł mi nagle podczas wieczornego spaceru w wakacje. Od tego czasu zarzucam coraz częściej tekstami które mają przenosić w świat wszelkich uniesień.

Uwielbiam też uciec w naturę, poczytać dobrą książkę i słuchać muzykę nieswojego pokolenia. Ponadto uważam Roberta De Niro za najlepszego aktora wszech czasów.

Poza blogiem siedzę na facebooku

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *