Jeśli Ci się spodobało, udostępnij

W poprzednim wpisie dotyczącym Klasycyzmu zarzuciłem jego definicje w różnych kontekstach. Naturalnie następnym krokiem jest wytłumaczenie jak do tego doszło (nie wiem- cytując klasyka).

Na początku przypominam się linkami do dwóch tekstów wcześniejszych:

  1.   Antyk fałszywy- Jak naprawdę wyglądała sztuka starożytności
  2. Czym jest Klasycyzm?
  3. Dlaczego niektórzy nie lubią Klasycyzmu?

 

Mało osób jest świadomych jakie czynniki doprowadziły do powstania Klasycyzmu. W jaki sposób pokochaliśmy Rzymian i Greków? Dlaczego Europejczycy odeszli od rubasznej epoki dworskiego Rokoko?

Otóż wpłynęło na to wiele czynników, ale ja przedstawię tylko cztery.

1.    Grand tour

 

W tym przypadku nie chodzi mi o program motoryzacyjny tworzony przez członków Top Gear.

XVIII wiek wytworzył coś nowego, albo może nie do końca. Wykorzystał stare dobre wędrówki i pielgrzymki do rzeczy jeszcze starszej i popularniejszej, łechtania swojego ego.

Tutaj poniżej macie przykład pięknie ubranego angielskiego szlachcica. Nienaganny strój z dominującym płaszczem. Włosy doskonale ułożone. Młodzieniec o godności Francis Basset trzyma w ręku mapę Rzymu, opierając się ramieniem o antyczną podporę z płaskorzeźbą. Z tyłu widać zamek Anioła i Bazylikę świętego Piotra. Na ziemi leży roztrzaskany fragment budowli z czasów starożytnych.

Fun fact: Basset jest podobno jednym z bohaterów książkowej serii „Poldark” Winstona Grahama.

Pompeo Batoni, Portret Franicsa Basseta, 1778

Grand tour kończące się w Rzymie często uświetnione było takim portretem. Co to ma wspólnego z antykiem i nawrotem klasycyzmu? Otóż w podróży towarzyszyły notatki i przewodniki pisane jeszcze przez Pliniusza czy Cycerona. Musicie przyznać że pobudzało to wyobraźnie.

Na koniec jeszcze inny portret, tym razem anonimowy. Jednak co ciekawe widać tutaj mocno zaznaczony czas trwania Rokoka. Ornamenty na płaszczu i umeblowaniu silnie to uwidaczniają.

Pompeo Batoni, Portret młodego Anglika.

 

2.    Herkulanum i Pompeje

Wiek XVIII to też czas wielkich odkryć archeologicznych.  W roku 1709 podczas kopania studni w Herkulanum natrafiono na starożytne ruiny. W 1748 zostają odkryte Pompeje, co stanowi kamień milowy w całości odbioru Antyku.

Co do tych wydarzeń to wszyscy je w miarę dobrze znają. Są dwie istotne informacje o nich które musicie wiedzieć:

1.      XVIII wieczne stanowiska archeologiczne były bezczelnie łupione. Bandyterka wyniosła z nich więcej  niż wszyscy dresiarze Grochowa z żabek. Mnóstwo rzeczy zostało rozsiane po świecie na życzenie ludzi którzy od paserów kupowali. To bardzo duży problem. W archeologii jest termin Stanowisko archeologiczne zwarte, które jasno definiuje że obiekty aby zostać prawidłowo odczytane, muszą być wyciągnięte z jednego miejsca.

Ruiny świątyni Jowisza. W oddali zaś Wezuwiusz.

Do tego dochodzi jeszcze fakt, iż XVIII wieczne metody archeologiczne były delikatnie przestarzałe. W wyniku nieszczęśliwego łupania wiele obiektów zostało zniszczone.

2.      To co znaleziono w Pompejach i Herkulanum było krytykowane! Ówczesna inteligencja miała własne wyobrażenie o antyku. Pompeje które dla nas są ligą mistrzów Rzymskiego malarstwa uznawane były za jakieś regionalne słabizny. Z czasem zostały docenione, wraz z wzrostem wiedzy o nim.

Przykład malarstwa pompejańskiego.

3.    Piranesi

W 1745 działający w Rzymie Giambattista Piranesi wydaje album z rycinami pod tytułem Vedute di Roma. O ile z widokami Rzymu spotykaliśmy się przez cały okres Renesansu i Baroku, tak żadne nie zrobiły takiej przełomowej kariery jak te. Kupowano je i rozwożono po całej Europie i nie tylko. Z jubilerską precyzją Piranesi kreuje widoki Rzymu za jakim można zatęsknić.

Piranesi, Piramida Cestiusza

Giambattista miał tylko jedną wadę. Pisał i opowiadał straszne bzdury. Już wtedy wiadomo było (na podstawie autorów literatury rzymskiej) że to sztuka grecka wiodła prym w świecie antycznym. Piranesi postanowił wywrócić to wszystko do góry nogami. Uznał że to Etruskowie tworzyli najwspanialszą sztukę, którą potem przejęli Rzymianie. Grecy występują w jego pomysłach jako marni naśladowcy.

Piranesi, Autoportret, 1756

Jak widać lecenie w kulki z danymi historycznymi to nie tylko domena naszych czasów

 

4.    Winkelmann

W roku 1764 Winckelmann kończy pisać Geschichte der Kunst des Alterthums czyli Dzieje sztuki starożytnej. Nie jest to jego pierwsze dzieło na temat antyku, ale z pewnością jest najbardziej przełomowe.

Kim jest Johann Joachim Winkelmann? Pochodzącym z Saksonii przykładem interesującego karierowicza. Z biednej saksońskiej rodziny stał się bibliotekarzem najważniejszych ludzi w Watykanie, co pozwoliło mu wertować antyczną literaturę i poznać sztukę Grecji. W swoich publikacjach przekonuje o najwyższych wartościach sztuki antycznej, o ideale do którego powinniśmy jako społeczeństwo dążyć w sądach estetycznych.

Anton von Maron, Portret Jana Joachima Winkellmana, 1768

Co ciekawe. Na przekór Piranesiemu wraz z faktami podkreśla role Grecji i sztuki greckiej.

Co ciekawsze. Nigdy w Grecji nie był.

Czym jest fenomen pism Winckelmanna? Stoi za nim delikatny, niemalże poetycki język, odczucia estetycznie niesplamione żadną formalistyczną gadką. Johann po prostu był wrażliwy na piękno, a to nie było czymś powszechnym.

Jak powstał Klasycyzm?

 

Nie ma jednej prawidłowej odpowiedzi. Cztery czynniki które wypisałem wyżej to dopiero wstęp, najważniejsze punkty które można wymienić. Podręczniki do Historii Sztuki pragną twardych przemian bo łatwiej jest tak ująć zjawiska w książce.

Rzeczywistość jest inna, procesy zmian są wieloetapowe, przeplatają się z epokami wcześniejszymi i mają więcej czynników niż jeden najważniejszy. Za kilka dni zarzucę nowe teksty o Klasycyzmie, tymczasem życzę dobrego życia dalej.

O mnie

Mam na imię Wiktor i posiadam papiery na mówienie o sztuce. Pomysł na bloga wpadł mi nagle podczas wieczornego spaceru w wakacje. Od tego czasu zarzucam coraz częściej tekstami które mają przenosić w świat wszelkich uniesień.

Uwielbiam też uciec w naturę, poczytać dobrą książkę i słuchać muzykę nieswojego pokolenia. Ponadto uważam Roberta De Niro za najlepszego aktora wszech czasów.

Poza blogiem siedzę na facebooku

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *