O sztuce słów kilka

Podstawą życia ducha ludzkiego jest ciekawość świata

Antyk fałszywy- Jak naprawdę wyglądała sztuka starożytności?

Antyk jest jedyną epoką która tak mocno rzutuje na teraźniejszość. Do niej odwołujemy się w polityce, prawie, filozofii, literaturze, poezji, naukach ścisłych czy właśnie w sztuce. Mamy z nią jeden problem, powszechne myślenie o sztuce antycznej jest po prostu fałszywe. O kilku przypadkach opowiem niżej.

Pozbawiona koloru

Pierwsza myśl o rzeźbie greckiej czy rzymskiej? Białe pomniki z realistyczną figurą ludzką. Wiele z tych które wspominamy pozbawiona jest pewnych elementów, nóg, rąk, głów. W znacznej ich części brakuje również bardzo istotnego elementu, koloru.

Źródło: https://archive.archaeology.org/0801/trenches/colorgods.html

Dla większości ludzi jest to nie do przełknięcia. Staje im w gardle myśl o kolorkach na tych antycznych posągach. Zwiedzamy je dziś w większości w muzeach, wyeksponowane przy odpowiednim, muzealnym świetle. Nie myślimy jednak jak południowe, śródziemnomorskie słońce mogło zniekształcać nasz obraz, i jak w takim przypadku pomocne byłyby kolory.

Zdając się jednak na sądy wartościujące również uważam że biel nadaje szlachetności.

Więcej, więcej, więcej

Tutaj mógłbym się rozpisywać o wszelkiej różnorodności metod używanych w rzemiośle, malarstwie, rzeźbie, architekturze. Antyk naprawdę zostawił nam mnóstwo możliwości które potem rozwijaliśmy. Warto jednak wspomnieć ponownie w wątku fałszywego odbioru antyku o najsłynniejszej metodzie wykonywanie rzeźb. Nie, nie chodzi o marmur. W Grecji niepodzielnie królował brąz i był głównym materiałem w którym wykonywano posągi. Tutaj poniżej dwa najdoskonalsze przykłady.

Posągi z Riacce

Woźnica z Delf

Skąd więc bierze się ta przewaga marmuru w odnajdywanych dziełach? Z kopii rzymskich której częściej produkowano w kamieniu. Brąz jest łatwiejszy do zniszczenia lub zniekształcenia. Pomimo słów Horacego o posągu trwalszego od spiżu czy innego klasyka czy Ryszarda Rynkowskiego o dziewczynach co lubią brąz, materiał ten łatwiejszy jest do przetopienia.

Tutaj warto wspomnieć o tym że poza rzadkimi przykładami brązów wyżej to właśnie kopie z Italii pozwoliły nam odtworzyć historie rozwoju rzeźby greckiej. No i tu mały przykład z którym do końca nie wiadomo, czy to oryginał grecki, czy kopia rzymska. Niektórzy stawiali nawet że jest dziełem Michała Anioła.

Znana i kochana grupa Laokoona

Nowożytność odtwórcza

Kolejnym fałszerstwem historii są nowożytne dodatki i destrukcje. Okres przed 1500 a 1750 (bo unikam nazw renesans i barok- o tym kiedyś napiszę osobno) cechuje się miłością do sztuki antycznej i jej upriorytetowaniem, w swój bardzo dziwny sposób. Destrukcje to pierwsze co może nam przyjść do głowy gdy pomyślimy o bazylice świętego Piotra. Dzisiejszy piękny gmach budowany i zmieniany przez kilku lub kilkunastu najwybitniejszych architektów Rzymu jest wersją nowożytną. Wersję późno-antyczną która do XVI wieku wymagała tylko konserwacji papież zniszczył. Juliusz II (Patron artystów zwany wg ówczesnych kardynałów słodziutko Papa Il Terrible) uznał że taka stodoła nie jest godna jego majestatu i kościoła. No i tak oto mamy dzisiejszy gmach.

Rekonstrukcja bazyliki z czasów Konstantyna.

Nie tylko burzono a rewitalizowano. Pochwała starożytności z którą kojarzymy renesans jest słuszna. Problem był tylko z definicją tego co jest antyczne. Na dodatek papiestwo wymyśliło świetny sposób na rewitalizacje poantycznych budowli w Rzymie. Termy Karakalii (tak, termy, takie do mycia itp.) przerobiono na kościół, w precedensie tym brał udział Michał Anioł.

Basen zmieniony w kościół. Ta dam!

Były destrukcje i rewitalizacje, czas na dodatki. Bardzo często rzucamy okiem na antyczne rzeźby które pełne są uzupełnień późniejszych. Te uzupełnienia wykonywali zwykle najlepsi. Na przykład Gianlorenzo Bernini w tych dwóch przykładach niżej.

Satyr Barberini- tutaj dodał tylko brakujące części ciała.

Hermafrodyta- Przede wszystkim jego dziełem jest ten cudowny materac na którym spoczęła ta cudowna rzeźba.

Na końcu tej części dodam jeszcze jedną rzecz. Papiestwo uwielbiało także przyjmować pogańskie obeliski z Egiptu. Wystarczyło ustawić krzyż na górze i już stawał się dobrym znakiem. O innym przykładzie przejmowania wzorów z Egiptu napisałem na Facebooku 😉 Polajkuj i zerknij jeśli jesteś ciekawy/a.

Obelisk egipski na Piazza del Poppolo.

More is More

W myśleniu o starożytności zapominamy jak długim czasowo jest terminem. Średniowiecze które ma swoje 1000 czy 1050 lat to pikuś gdy mówimy o epoce tak różnej i zmiennej jak antyk. My, Europejczycy zderzający się z zachodem bardzo często zapominamy że pył przykrył też inne cywilizacje. W miarę znamy Egipt który kojarzymy tylko z mrocznymi legendami o zarazach i tajemnicach. Mało wiemy jednak o tym co się działo na innych kontynentach. Nie wiele też mówimy o Sumerach, poza tym że stworzyli jeden z najbardziej rewolucyjnych wynalazków w dziejach (oczywiście pismo).

Indyjski Shiva

Tutenchamon

Kodeks Hamurabbiego

Dodatek klasycyzujący

XVIII wiek przyniósł nam ojca nowoczesnej historii sztuki, Jana Joachima Winckelmanna i jego wielkie literackie dzieło dotyczące wyższości antyku. Znał on pewnie jak się domyślacie rzymskie kopie. Ba, Winckelmann pisał o wyższości sztuki greckiej, nigdy w Grecji nie będąc. Oczywiście jego dzieła spowodowały nadejście klasycyzmu w sztuce (Też nie do końca, bo nie mały wkład miały Grand Tour anglików podróżujących po Italii, czy ryciny Piranesiego sławiące Rzym), jeden z jego przyjaciół, malarz o nazwisku Mengs stworzył wymyślony antyczny obraz. Oczywiście Winckelmann się na nim naciął i uznał za piękne dzieło antyczne.

Obraz Mengsa przedstawiający Zeusa i Ganimedesa. Trudno nie pomylić.

Podsumowując

Obraz antyku w naszym rozumowaniu i kulturze trochę odbiega od faktów. Trudno używać eufemizmów, jest kompletnie sfałszowany. Nasze wyobrażenia nie pokrywają się z faktami. Dodatkowo bardzo często jesteśmy oszukiwani przez wieki późniejsze. Życie w takiej iluzji jest bardzo przyjemne, niemniej fałszywe. Myśleć więc o dziele antycznym trzeba w sposób kompletnie inny.

Dziękuje za przeczytanie tekstu. Zachęcam do odezwania się do mnie jeśli masz sugestie, uwagę czy pomysł. Przy okazji wpadło mi kilka nowych pomysłów na artykuły wokół tematów wyżej. Do zobaczenia.

Jeśli nie ma źródeł pod obrazkami to wikimedia commons ;)

Previous

Dlaczego nagrobek Ostrogskich w Tarnowie jest wyjątkowy?

Next

Filmy o sztuce i ze sztuką w tle- Moje polecenia

1 Comment

  1. Dorian

    Kolejny wpis, który się czyta z zaciekawieniem. Bardzo fajnie się rozwija blog jak i strona na Facebooku

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén